|
POGLED KROZ OKULAR SUPERBLUESA BOJANA SAMSONA
 Mnogi su poeziju pokušavali da svrstavaju u razne dijametralno različite kalupe, ili je intelektualna ili je emotivna, tj. ona koja ima svoj priključak patos. Današnja poezija se piše po principu toliko prevaziđenog nadrealističkog postupka automatskog pisanja, tako da kao pravo osveženje dođe jedna koherentna i dobro smišljena zbirka poezije Superblues, autora Bojana Samsona. Ovaj tekst nije pohvala autorovom geniju, ali jeste prikaz jednog zrelog poimanja poezije i sveobuhvatnog pokušaja da se tradicija i savremenost spoje u jednom liku pjesme.
Superblues je tematski raznolika ali u formalnom smislu zaokružena zbirka, sa nekoliko postmodernističkih igrarija. Uvek, na oko je najprivlačniji naslov samog djela, Superblues, ukoliko smo upoznati sa muzičkim žanrom bluesa, primetićemo kako on u sebi nosi spore, ritmične zvukove, tako da ovaj prefiks super unosi superlativnu funkciju , ali i gradi jedan stilski oksimoron. Jer super označava brzinu, energiju, međutim blues na engleskom označava tugu i vrstu južnjačke igre, tako da sam naslov je otvoren različitim interpretacijama. Međutim, čitanjem same zbirke naslućujemo šta pesnik poima pod naslovom, ali naravno to je jedno osećanje ili stanje duha koje jezik ne može adekvatno izraziti. Može se podleći i toj varci da je zbirka dobila naslov po pjesmi Superblues, ali to je isuviše naivno objašnjene.
Zbirka je zaokružena početnim i završnim mottom:
Dete koje je slučajno pronašlo
Očev pištolj, loše skriven,
Pa se bezbrižno igra
Sa njim...
To je pesnik
Ukoliko pohvalimo pesnika za korišćenje tako zastarjelog oruđa kao što je metafora biće previše, Bojan Samson koristi metaforu kako bi objasnio da je pištolj ustvari pesma kojom se pesnik igra, koja može biti opasna u rukama deteta, jer to ustvari pesnici i jesu. Jedina vrsta koja je zadržala moć imaginacije i izražavanja. A, pesnik nije ništa drugo u ovom svetu, nego jedno neozbiljno dete koje se igra ozbiljnim stvarima. Završni motto nam već donosi jednu ozbiljniju notu:
Igračka mu oteta,
A pružala mu je
Samozaborav.
Sada plače i duri se
Od jutra do mraka..
Pištolj (pesma) je oduzeta pesniku, eskarpizam je nemoguć i naravno plač zbog povratka u neminovnu stvarnost je izvestan. Sve ovo nam ukazuje na pjesnikovu svesnost o bitku poezije i pesnika uopšte, iako je poezija okarakterisana kao smrtonosno oružje, a pesnik kao neznalica koja ne zna s čim barata. Ali to je uvek bila prava istina umetničkog djela, jer da je Goethe znao koliko će njegov Verter popularizovati samoubistvo, sigurno ga nikad ne bi napisao. Sve ovo nas navodi na zaključak da je pesnik svestan svog poziva i samim tim na poetski način pokušava da ga definiše.
Zbirka je podeljena na četiri ciklusa: Reli-reči, Šamar pesničkom egu, Maštoviti švercer, Žeđ. Prvi ciklus je nastao tako da je pesnik u funkciji slušaoca i posmatrača, jer sabira tuđe riječi i od njih stvara pesme. Koristeći tuđe reči , autor stvara više igrariju, nego pesmu, sam naziv ciklusa upućuje na to. Ispituje se koliko jezik može biti funkcionalan da bi se izrazila misao, da li je jezik poprište sukoba, da li cinizam i groteska mogu da se adekvatno izraze kroz njega. Reli-reči se poziva na Kenoove Stilske vježbe, što dovoljno govori o pesnikovoj težnji da ispita, čak i ismije jezik i stil. Pesma kao što je Onjegin se uželeo grada, gde se na jednom mjestu parodira mogućnost da sve , u ovom slučaju pepeljara, postane simbol i samim tim gubi svoju namensku funkciju je savršen primjer odnosa prema jeziku. Sve reči su istrošene, iskorištene i pokušaj simbolizacije se čini prevaziđen. Mogla bih te (lj)ubiti je od naslova do same pjesme, mesto sukoba polova, jer komuniciraju različitim kodovima i naravno dolazi do šuma u komunikaciji. Pri tome lirsko ja je vulgarizovano, kao i u čitavom ciklusu, što mora se priznati je trend u savremenom pjesništvu. Svakodnevni govorni jezik i sleng je način izražavanja modernih pesnika koji se oslanjaju na postmodernističku tradiciju.U ovom ciklusu nailazimo na gomilu nepoznatih reči, koje pjesnik namjerno koristi, sa objašnjenjem da na taj način ismejava jezik naučne terminologije kao sredstvo pozerskog intelektualizma, u svojoj autorefleksiji na kraju zbirke. Svakako da je to jedna od pojava koja mnoge iritira, ali naučna terminologija nosi sa sobom mistifikaciju jezika, koja je neminovna. Postojali su lingvistički pokušaji da se izvrši demistifikacija naučnih tekstova i završavali su neuspješno. U svakom slučaju, za one koji nemaju riječnik stranih riječi, na kraju ovog teksta dobićete objašnjenje određenih pojmova koje pjesnik koristi, radi vašeg lakšeg iščitavanja.
Šamar pesničkom egu je ciklus u kome možemo govoriti o koautorstvu, koje se oslanja na našu folklornu tradiciju. Na početku svake pesme pesnik navodi ko je učestvovao u stvaranju , što je pohvalno i pošteno u najmanju ruku, jer ga ne možemo optužiti za plagijarstvo. Tematski raznolike pesme, veoma ih je teško nabrojati, a i nepotrebno je, nose u sebi notu destrukcije, erotskog i humora. Pesničko ja je više fokusirano na savremni momenat sve sa uplivom tehnokratije, pozivanjem na bajku i čudesno. Čak i geografija postaje rasparčani dio ovog ciklusa, ali i jedan sad ne više aktuelan politički momenat, za koji ne znamo da li ga je pesnik namerno parodirao koji glasi ovako:
Stihove sam zaradio
Dok sam vredno brao jabuke.
Svako ko je upoznat sa politikom prošle deenije imaće jasnu aluziju, da sad ne spominjemo o kome ili čemu se radi. Naravno i ovdje sleng i igrarija prevladavaju, što sve ide u prilog uvodnom i završnom mottu.
Maštoviti švercer je lirika kafane, nasilja, pijanki, ismejavanja pozerstva i dr. Prva pesma ciklusa Isus i navijači je ništa više do potpisan vic, pri tome ne mislim na negativno određenje pesme, već bismo je žanrovski mogli svrstati u vic i pustiti u masovnu kulturu. Uopšte čitav ciklus je pun humora i većina pesama se završava dosetkom. Pesnik se osvrće na stvarnost i okolinu koja ga okružuje, bilo da su nadmeni intelektualci ili ljubitelji turbo folka, što čini savršen rez dve kao krajnosti, mada su te dve grupacije rodbina, samo različitog stylinga. Pjesma E zato smo se borili je prikaz jednog primenjenog postfeminizma, gde je pojam emancipacije sveden na seksualnu slobodu. Možemo konstatovati da je ovo muška perspektiva i da bi feministkinje zbog ove pesme Bojana Samsona, nadam se samo verbalno napale. Ali, iako su se feministkinje borile za nešto više od guranja ruke u muške pantalone, ova pesma je pravi prikaz pozicije pojma emancipacije danas među ženskom svjetinom.
Žeđ je najzreliji ili banalno rečeno, umniji od svih ciklusa, bolje lirski organizovan, gdje se krije i duh mitskog kao i revolucionarnog. Ovde je i jezik sredstvo pesnikove kombinatorike, ekavica i ijekavica se smjenjuu po prirodi same pesme. Ovaj ciklus je oslobađajući, gde je ekspanzija lirskog ja potpuna, liči kao da je u njemu sumirano sve ono što se pokušavalo u prejašnjim ciklusima. Pesme kao: Škorpion, EXIT 2005, Dijamant treba da budu putokazi za pesnikovo daljnje pisanje, pri tome se ne umanjuje značaj pesama iz drugih ciklusa. Oslobođena humora, letargije Žeđ je oslonjen na tradiciju ekspresionizma i nadrealizma. Iz realnog i svakodnevnog pesnik je otišao u kosmičko, trnscedentno, odvratio je pogled od sveta i zagledao se u samog sebe. Pomalo nadmeno pesnik objašnjava simoličnost poslednje pesme Dijamant kao dragog kamena koji predstavlja vrhunac zrelosti i savršenosti. Jedna sugestija samom autoru , neka ubuduće ne piše ovakvu samointerpretaciju jer to dovodi do zaključka da je ova pesma ili zbirka njegov pesnički maksimum a to svakako nije istina. Tumačenje pojma dijamant je nepotreban, jer je simbolika svima jasna kao i zašto ova pesma stoji na kraju zbirke.
Na kraju, Superblues je savršeno smišljena i realizovana zbirka, sa mottom, ciklusima kroz koje vidimo genezu i rastenje pjesničkog ja. Čak i svesnost vlastite poetike je prisutna, koja nam tumači pesničku viziju i ideju, nema onog eskarpizma mnogih pesnika koji eto samo tako pišu, a da ne znaju ni sami zašto, kako, ni čemu. U tim momentima poverujem da ih zaposjeda neka onostrana sila ili da muze još uvijek postoje. Autorova biografija je postmodernističko zezanje, igranje sa vlastitim imenom i prezimenom tipa, Samsung, Samsolino, Samsonajt i opet nam se pokazuje njegova vickasta priroda. Biografija je ustvari mimikrija, ništa konkretno ne saznajemo o pesniku, što je verovatno bio i njegov cilj. Sve je od početka do kraja u službi poetskog, i to se mora ceniti, čak i zahvala određenim ljudima nije izostala. Spisak je poduži i kako sam pesnik kaže to su oni koji su pomogli u stvaranju zbirke, svesno ili nesvesno. Ustupiti mesto u stvaralačkom postupku i dr. ljudima je retkost, jer smo svi upoznati sa džinovskim egom u pesničkom svetu, a Bojan Samson se nije sa vlastitim egom pretvorio u Narcisa.
Umjesto konkretnijeg zaključka dajem obećano objašnjenje nepoznatih reči.
paralelopiped - tijelo oblika cigle
stroboskop - sprava za utvrđivanje frekvencije, titranja ili vrtnje npr. motora u pokretu (s pomoću svjetla)
snorkijevci - crtani likovi, ukoliko se sjećate...
geruzija - vijeće staraca u staroj Sparti, senat, skup geronata
kloaka - 1. u starom Rimu- kanal za odvođenje nečistoća; 2. kod vodozemaca, gmazova, ptica- rašireni stražnji dio crijeva u koji vode mokraćni i spolni kanali; naš izraz: nečisnica; 3. preneseno značenje sabiralište prljavštine, smrdljiva gadarija (Krleža); 4. kod upale kosti fistula koja zaudara
far - u filmskom jeziku vožnja kamere po posebnim tračnicama (prugama) kada treba pratiti snimani objekt na različitim položajima, 1. svjetionik, 2. farovi- reflektorom snabdjevene prednje svjetiljke na automobilima za osvjetljivanje puta
(Bratoljub Klaić, Rječnik stranih termina, Nakladni zavod MH, Zagreb, 1989.g.)
Danijela Vukašinović
|
|
