|
VLASNIK I UREDNIŠTVO ČASOPISA ''STRANI PREGLED''
 Časopis ''Strani pregled'' je izlazio u Beogradu, od 1927. do 1937. godine, u izdanju Društva za žive jezike i književnost, u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. Društvo za žive jezike, koje je primilo na sebe izdavanje ovog časopisa, osnovano je 19. novembra 1920. godine, u Drugoj muškoj gimnaziji, na skupu beogradskih nastavnika i nastavnica živih jezika. Namera osnivača Društva bila je da poboljša nastavu živih jezika, u srednjim školama, i da doprinese upoznavanju našeg naroda ''sa ostalim kulturnim narodima'' . Predsednik Društva za žive jezike i književnost, bio je Miloš Trivunac, dok je za počasnog predsednika izabran profesor Bogdan Popović.
Prvobitna namera urednika bila je da časopis ''Strani pregled'' izlazi četiri puta godišnje, i to: u martu, junu, oktobru i decembru, u sveskama od pet do šest tabaka. Prvi broj časopisa, izašao je u martu, 1927. godine i koštao je 20 dinara. Drugi broj je izašao u junu, 1927., dok je treći broj izašao u decembru, iste godine. Sledeće dve godine, 1928. i 1929., časopis izlazi samo u martu i u junu. Uredništvo je istaklo da drugi dvobroj, za oktobar i decembar, nije mogao izaći iz finansijskih razloga.
Sledeći broj, koji je izašao, je dvobroj za januar-juni, 1933. godine. Uredništvo časopisa se oglašava, u tom broju iz 1933. godine, u želji da čitaoce obavesti da posle duže pauze, od tri godine, časopis ponovo izlazi zahvaljujući pomoći iz Zadužbine Luke Ćelovića - Trebinjca, beogradskog trgovca. Te godine izlazi još jedan dvobroj, za drugo polugodište (oktobar-decembar).
Naredne, 1934., godine izlazi četvorobroj za prvo i drugo polugodište. Takođe, i 1935. godine, izlaze 4 broja za januar-decembar.
Poslednji broj časopisa, izašao je 1937. godine. Naime, to je bio broj 1-4, za januar-decembar, 1936/37 godine. Uredništvo ističe kako se 1937. godine navršilo deset godina od kako je počeo da izlazi ''Strani pregled''. Iako, zbog nedovoljnih finansijskih sredstava, nije izlazio 1930., 1931. i 1932. godine, uredništvo je smatralo za dužnost da obeleži desetogodišnjicu osnivanja jednog stručnog časopisa koji je prvi takve vrste, kod nas. I pored nezavidne finansijske situacije u kojoj se časopis nalazio, on je, ovim poslednjim brojem, (ukupno je izašlo 23 broja) obeležio osam godina od izlaženja. Posebnu pažnju urednici poklanjaju saradnicima časopisa zbog toga što, za sve godine izlaženja časopisa, nisu bili u mogućnosti da saradnicima omoguće bilo kakvu finansijsku nadoknadu. ''Neka je stoga svima dosadašnjim saradnicima iskreno hvala!'' , piše uredištvo. Takođe, treba pomenuti da ni besplatna saradnja ne bi omogućila da časopis, koji je bio namenjen veoma uskom krugu čitalaca, izlazi, da od 1933. godine nije primao uplate iz Zadužbine Luke Ćelovića - Trebinjca.
Poslednji dvobroj ''Stranog pregleda'' bio je odštampan pred sam početak Drugog svetskog rata, ali je celo izdanje uništeno za vreme rata.
Vlasnik ''Stranog pregleda'' bio je Bogdan Popović, a urednici časopisa su bili: Miloš Trivunac i Miodrag Ibrovac.
Bogdan Popović (1863-1944) je bio profesor uporedne književnosti, francuskog jezika i književnosti i teorije književnosti na Velikoj školi (1893-1905), a na Univerzitetu (1905/29). Pokrenuo je, 1901. godine, ''Srpski književni glasnik'' i uređivao ga do 1904. godine. Dobro je znao grčki, latinski, francuski, nemački i engleski a čitao je na italijanskom, španskom, ruskom i bugarskom. Kao poznavalac klasičnih i evropskih književnosti, istorije umetnosti, muzike i dramskih ostvarenja, o kojima je pisao predano kao i o književnosti, uz to nadahnut predavač, Popović je važio za književno-umetnički najobrazovanijeg srpskog pisca svog vremena.
Bogdan Popović se smatra i tvorcem moderne srpske književne kritike. Takođe, smatra se da je njegov uticaj na srpsku književnost i kulturu bio toliki da ga istorija književnosti stavlja, posle Dositeja Obradovića, Vuka Stefanovića Karadžića i Svetozara Markovića, u red najznačajnijih srpskih književnih radnika. Srpska književnost, koja je u XIX veku u poeziji bila pod uticajem nemačkog romantizma a u prozi pod uticajem ruskog realizma, Popović je usmerio ka evropskim tokovima, u prvom redu, ka francuskoj književnosti.
Novim načinom pisanja, koji je kasnije nazvan ''beogradski stil'', počelo je stvaranje srpskog književnog jezika u evropskom duhu. Sam naziv je uveden početkom XX veka, kako bi se njime označio jezik tadašnjih intelektualnih krugova u Beogradu. Osetan uticaj francuskog jezika, koji je stigao posredstvom srpskih studenata, tzv. ''francuskih đaka'' potisnuo je, u velikoj meri, dosadašnji uticaj nemačkog i ruskog jezika, te je tako usmerio srpske intelektualce ka stvaranju slobodnijeg, intenzivnijeg i modernijeg načina izražavanja u odnosu na prethodnike. Takav jezik je težio da potisne folklorni uticaj, tražeći da ostane narodni jezik, obogaćen korisnim uticajem evropske kulture. Srpski lingvisti, na čelu sa Aleksandrom Belićem, utvrdili su da je u pitanju noviji oblik Vukovog književnog jezika, razvijen u beogradskoj sredini. Promene, u odnosu na Vukovo poimanje književnog jezika, događaju se na području sintakse; zatim, karakteristične su promene na planu stila; i, najzad, logička interpunkcija preuzima funkciju gramatičke (postoji studija Bogdana Popovića, ''Načelo interpunkcije'', o tome). ''Beogradski stil'' treba posmatrati kao skup modernih funkcionalnih stilova: književnoumetničkog, naučnog, publicističkog, razgovornog, i donekle administrativnog. Taj stil će LJubomir Nedić nazvati ''srpskim stilom'', govoreći za njega da je ''jasan i određen, kakav je i duh srpskog naroda, koji ima nečeg klasičnoga u jasnoći i prostoti kojom se misli njime iskazuju''. Početkom XX veka taj stil će dominirati u srpskoj esejistici i književnoj kritici.
Bogdan Popović je pisao više o stranim piscima i temama nego o srpskim, uvek primenjujući evropska merila. Veoma jasno je isticao da je za stvaranje kvalitetnih dela, uz prirodni talenat, neophodan i estetski impuls. Zahtevajući da umetnici neguju ukus, da poklanjaju pažnju stilskim vrenostima svog dela, upućivao ih je na čitanje dela stranih pisaca, doprinoseći time evropeizaciji srpske književnosti.
Estetska načela svoje poetike primenio je u ''Antologiji novije srpske lirike'', 1911. godine. U predgovoru ''Antologije'', Popović ističe kako je ona sastavljena ''po merilima čisto estetičkim'', kako je to ''zbirka cveća novije srpske literature'' koja sadrži sledeća estetska načela: pesma mora da ima emocije i da budi emcije; pesma mora biti jasna; i mora biti cela lepa.
Kao sledbenik Hipolita Tena, Žan Meri Gijoa i Aleksandra Bena, u našu kritičku praksu, Bogdan Popović uvodi teoriju ''red-po-red''. Opredeljenje za ovu teoriju, jeste posledica Popovićeve reakcije na Tenov pozitivizam, i njegovo zalaganje za primenu načela ''književne estetike''. Naime, Bogdan Popović je smatrao kako je u središtu estetičkih izučavanja ''problem o lepome'', da su ''elementi estetičkog problema emocionalni'' i da se ''estetičko proučavanje književnosti i umetnosti mora postaviti na naučnu osnovu''. Tako, književna dela treba proučavati ''u smislu njihove književne, ne istorijske vrednosti'', imajući u vidu ''ono što je na njima umetničko, u pogledu sadržine kao i oblika, teorija dela kao i teorija stila''. Popovićeva metoda podrazumeva ''ispitivanje, analisanje, kritikovanje književnih dela, ne u širokim, opštim potezima i po njihovim najširim, moglo bi se reći 'apstraktnim' osobinama'', već ostvarivanjem uvida u ''pojedinosti iz kojih se književna ili umetnička osobina ili efekt sastoje''. Neke od tih pojedinosti su: načela interpunkcije i reda reči, načela određenog broja reči, opisa, logičnog razvoja prizora u drami, crtanja karaktera i ljudi od ''kostiju i mesa'' itd. Postupak u analizi je induktivan; dakle, ide se od posebnog prema opštem, gde posebno mesto, što se tiče samog saznanja, zauzima intuicija. Značaj teorije jeste u tome što je ona skrenula pažnju na samo književno delo ali, sa druge strane, ova teorija je vodila ka neminovnom zatvaranju u uske okvire teksta, određenog književnog dela. Značajno je pomenuti i to da je ova teorija bila namenjena uskom krugu obrazovanih stručnjaka jer, po Bogdanu Popoviću, ''narod, masa i široka publika ne mogu da utvrđuju šta je vrednost u umetnosti''.
Jedan od urednika ''Stranog pregleda'', bio je Miodrag Ibrovac. Romanista po struci, Miodrag Ibrovac je svoju karijeru otpočeo u diplomatskoj službi, da bi, zatim, radio kao profesor srpskohrvatskog jezika i jugoslovenskih književnosti u Školi istočnih jezika u Parizu (1918-1923). Potom je bio profesor francuskog jezika i književnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu (1924-1956). Sa Svetislavom Petrovićem bio je urednik ''Srpskog književnog glasnika'' (1922/24). Miodrag Ibrovac se bavio izučavanjem jugoslovensko-francuskih, kako književnih, tako i kulturnih veza. On je autor većeg broja rasprava i eseja o jugoslovenskim i francuskim piscima. Koristeći se, u njima, komparativnom metodom, Ibrovac, na taj način, svoje izučavanje bazira na otkrivanju podsticajnih impulsa, pozajmica, varijacija, odjeka i drugih relacija između naše i francuske književnosti.
Drugi urednik časopisa, bio je Miloš Trivunac (1876-1944). Trivunac je bio profesor nemačkog jezika i književnosti, na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Napisao je nekoliko ogleda iz Nemačke književnosti, koji su objavljeni na srpskom i nemačkom jeziku. U njegovom bavljenju nemačkom književnošću, posebno mesto zauzimaju ogledi o Geteovim delima: ''Žena u Geteovoj poeziji'', ''Geteov Eimond'', ''Geteov Faust'' i drugi. Takođe, Miloš Trivunac je i autor velikog broja članaka na srpskom, francuskom, nemačkom i engleskom jeziku, iz oblasti nemačke književnosti i lingvistike.
Koncepcija rubrika u časopisu
Namera vlasnika i urednika časopisa bila je da se ''Strani pregled'', svom krugu čitalaca, predstavi kao književno-naučni časopis. On je pokrenut kako bi, kod nas, doprineo boljem upoznavanju stranih literatura i njihovih uticaja na našu, i uspešnijem proučavanju i nastavi stranih jezika. U prvom broju časopisa, u ''Uvodnoj reči'', koju su potpisali urednici, istaknut je sam program časopisa: ''U članku 'Književni listovi', objavljenom pre dvadeset i šest godina (1901), u prvom broju SKG (1. februar, 1901. god.), gospodin Bogdan Popović nalazi da, zbog nedovoljne podele rada i interesa, naši književni časopisi ne mogu još biti pregledi, to jest časopisi u kojima se donose isključivo kritike i članci o književnim pitanjima, a ne i 'tvoračka književnost', pesnički proizvodi; i dodaje da treba želeti da i mi dobijemo što pre takve preglede. Ovaj list namerava da bude jedan od njih.
U želji da kod nas doprinese što boljem upoznavanju stranih literatura i njihovih uticaja na našu, i što uspešnijem proučavanju i nastavi stranih jezika, Društvo za žive jezike i književnost, u kome zajednički rade univerzitetski i srednjoškolski nastavnici, odlučilo je da pokrene jedan časopis koji bi, pored ostaloga, bio spona između njegovih rasturenih članova i podstrek za njihovu stručnu dlatnost.
Naš list, mada se zove ''Strani pregled'', misli da vrši nacionalno korisnu ulogu.''
Rubrike su bile koncipirane na sledeći način:
1) Objavljivani su ogledi o stranim piscima, književne studije, kao i povremeni pregledi koji bi se ticali stranih književnosti, novoizašlih, značajnih dela i književnih događaja;
2) Odlomci iz stranih književnih dela, u prevodu, u vidu ilustracije uz objavljene oglede;
3) Studije iz uporedne književnosti, koje bi istakle strane uticaje na domaću literaturu i odjeke i uticaje naše književnosti na stranu;
4) Oglede iz oblasti teorije književnosti;
5) Izabrane, do sada, ne toliko poznate tekstove o našim zemaljama, tekstove o našem narodu i našoj književnosti i kraće prevode naših pisaca, naročito naših pesnika na strane jezike;
6) Rasprave iz oblasti stranih jezika i metodike nastave istih, kao i povremene referate nastavnika koji, zbog svojih studija, budu boravili u inostranstvu;
7) Prikaze naših ogleda o stranim piscima, naših prevoda stranih dela i prevoda naših dela na strane jezike;
8) Beleške;
9) Pregled rada Društva za žive jezike i književnost i ostalih društava i ustanova.
Sa unutrašnje strane korica, svakog broja časopisa, pisalo je šta donose od tekstova sledeći brojevi, dok su sa spoljašnje strane korica štampani oglasi, uglavnom knjižara ili izdavačkih preduzeća.
Časopis je težio da se članci, objavljeni u njemu, ne svode samo na izlaganje činjenica, nego da budu stilski i kompoziciono sređeni, tako napisani da probude interes za čitanje originalnih dela, ''čitanje koje ne može, i ne treba, da zameni ni najbolja rasprava ni najbolji prevod'' . ''Strani pregled'', na taj način, želi da bude pristupačan stručnjacima ali, i svima onima koji pokazuju interesovanje za stranu književnost.
Uz napomenu, da saradnici treba da obrate pažnju na ograničen prostor časopisa, kao bi njihovi članci bili štampani u kraćoj formi, urednici su dodali obaveštenje da će, što se tiče ideja i književnih sudova, časopis biti uređivan sasvim liberalno.
''Strani pregled'' nije objavljivao tematske brojeve. Jedino, uredništvo se dva puta oglasilo, kada je smatralo da postoji povod da se u časopisu objavi članak ili osvrt na događaj koji je bitan, kako za njih tako i za čitaoce časopisa. Prvi put, uredništvo se oglasilo povodom takvog jednog događaja, u broju 1 i 2, za mart-juni, 1929. godine, želeći da obeleže jubilej vlasnika časopisa, Bogdana Popovića; i, drugi put, u broju 1-4, za 1934. godinu, kada je uredništvo, na prvoj strani, objavilo prigodan tekst o smrti Kralja Aleksandra Karađorđevića. NJemu je odato priznanje i poštovanje kao kralju ujedinitelju, zatim, priznanje, koje su smatrali da mu pripada, povodom zasluga za nauku i prosvetu, i zasluga za naše univerzitete i njihovu omladinu.
Saradnici časopisa
Glavni saradnici časopisa ''Strani pregled'', bili su: Pavle Popović, Aleksandar Belić, Nikola Banašević, Anica Savić Rebac, Vladeta Popović, Stanko Škerlj, Nikola Mirković, Todor Manojlović, Božidar Kovačević i drugi, a od stranih, istaknutih naučnika: Nikola Jorga, Emil Oman, Fernan Beldensperže, Pol Van Tigem, DŽems Vajls i drugi. Saradnici su bili, uglavnom, univerzitetski profesori, istaknuti naučni radnici, pisci, publicisti; kako domaći, tako i strani.
U prvom broju časopisa koji je trebao da bude reprezentativan, kako bi pribavio što više čitalaca, nalazi se, u rubrici pod nazivom ogledi, članak Anice Savić Rebac o ''Začaranom bregu'' Tomasa Mana. U istom broju, između ostalog, nalazi se i govor Rabindranta Tagore pod nazivom ''O savremenoj civilizaciji'', koji je održan u Beogradu; zatim, impresije Momčila Nastasijevića sa boravka u Parizu; prikaz knjige Štefana Cvajga ''Borba sa demonom'' od Miloša Trivunaca; zatim, Ibrovićev prikaz Banaševićevog rada o Žanu de la Perizu; potom, prevod Milana Savića po jedne pesme Vojislava Ilića (''An Tijana''), Jovana Dučića (''Der Gesandte'') i Milana Rakića (''Die verlassene Kirche''), na nemački, pod nazivom ''Aus der neuern serbischen Lyrik''.
U kasnijim brojevima časopisa, po molbi uredništva da čitalac koji ima prvi broj časopisa donese isti u redakciju uredništva, kako bi mu tamo u zamenu za taj broj dali, po veoma povoljnoj ceni, ostale brojeve, ili, čak, zamenili prvi broj sa brojem koji je poslednji izašao, vidimo da je prvi broj časopisa, kako je želelo i planiralo i samo uredništvo, rasprodat.
Od stranih književnosti, u časopisu ''Strani pregled'', najviše je bila zastupljena francuska književnost. Za to je bio zaslužan jedan od urednika, Miodrag Ibrovac. On je u časopisu objavio: ogled o Morisu Baresu, prikaz ''Žana de la Periza'' od Nikole Banaševića, (Žan de la Periz (1529-1554) je napisao tragediju ''Medeja'', po uzoru na Evripida i Seneku, u pet činova, u dvanaestercu); ogled o Fileasu Lebegu, ''Jedan nepoznati prevod Hasanaginice'', ogled o Sebastienu Realu, i oglede pod nazivom: ''Gete i Francuzi'' i ''Viktor Igo''.
Esejista, književni istoričar, prevodilac i romanista, Nikola Banašević, objavio je ogled ''Gargantua i naše narodne pripovetke'', gde je napravio paraleleu između naše pripovetke ''Međedović'' i jedne epizode iz Rableovog dela. Takođe, dao je i prikaz ''Novo izdanje i komentari 'Pesme o Rolanu' ''. Banašević je bio profesor Filozofskog fakulteta u Skoplju i u Beogradu, kao i član redakcije ''Priloga za književnost, jezik, istoriju i folklor'' (1945-1965). Kao veliki poznavalac narodne poezije objavio je studiju ''Ciklus Marka Kraljevića i odjeci francusko-italijanske viteške književnosti'', baveći se, pored toga, srpskim i evropskim romantizmom. Takođe, proučavao je veze između naših i stranih književnosti prevodeći poznate francuske pisce: Balzaka, Igoa, Flobera i Mopasana.
Francuski pesnik, knjiženi kritičar i politikolog Fileas Lebeg, objavio je u ''Stranom pregledu'' ogled ''Francuske i srpske junačke pesme''. Lebegov književni rad je značajan i zbog toga što je on prevodio na francuski srpske ženske narodne pesme i moderne srpske pesnike.
Profesor sa Sorbone, francuski istoričar i slavista koji je napisao više dela o našoj zemlji, Emil Oman (1859-1931), napisao je oglede: ''Ivan Turgenjev i Žorž Sand'' i ''Turgenjev i Flober''. U svojim jednostavnim i konciznim ogledima, Oman je egzaktno i argumentovano, praveći paralele između dva pripovedača, naglasio kako je francuska književnost uticala na ruskog pisca, Turgenjeva, koga je Enken, pariski kritičar, uneo u knjigu ''Pofrancuženi''.
Esejista koji ispituje uticaje i veze između naših i stranih književnosti, kao i teoretičar moderne poezije, Todor Manojlović, javlja se u ''Stranom pregledu'' sa jednim ogledom i to, ogledom o Gijomu Apolineru.
Milan Marković objavljuje prikaze: F. Baldensperže, Pol Van Tigem, Alfred de Vinji, Poslednje rasparave o Balzaku; zatim, oglede: ''Ivan Turgenjev i Francuzi'', ''Jedan Dodeov jugoslovenski roman'', ''Ibzen'' i ''Valter Skot i Gete''.
Sa po jednim ogledom o francuskim piscima javljaju se: Aleksandar Belić (1876-1960), profesor lingvistike na Univerzitetu u Beogradu i utemeljivač modernog izučavanja jezika kod nas, sa ogledom ''Lamartinov spomenik''; zatim, Dušan Nedeljković, filozof i etnopsiholog koji je pisao o problemima književnosti i folklornog stvaralaštva, napisao je za ''Strani pregled'' ogled, pod nazivom, ''Paskal, NJegoš, Niče''.
Istaknuti profesor pariskog univerziteta, Pol Van Tigem, u broju 3-4, ''Stranog predgleda'', za 1933. godinu, objavio je čalanak ''Uporena književnost i opšta književnost'', gde Van Tigem u samom uporednom proučavanju književnosti ograničava proučavanje na dve različite književnosti i na njihove uzajamne veze, stavljajući to u područje izučavanja opšte književnosti. Tako shvaćena opšta književnost je viši stepen komparativne književnosti koja se bavi i teorijskom i istorijskom analizom uticaja i veza između dve književnosti. Takva konkretizacija dovela je do razvoja istraživanja u oblasti imagologije.
Za popularizaciju nemačke književnosti u ''Stranom pregledu'', bio je zadužen Miloš Trivunac. On je objavio oglede: ''Branko Radičević i H. Fon Falersleben''; ''Geteova 'Svetska književnost' ''; ''Vukov doktorat''; ''Gete i Sloveni''; ''Nemački uticaji u našem jeziku''; ''Šilerov 'Don Karlos' ''; ''Zmaj i Valter Fon der Fogelvajds''; prikaz knjige ''Borba s demonom'' Štefana Cvajga; i beleške, ''Francusko-nemačko duhovno zbližavanje''.
Iako, romanista po struci, Pavle Popović (1868-1939), javlja se u ''Stranom pregledu'' sa ogledom ''Vidaković, Šnabel, Šiler''. Pavle Popović je bio urednik ''Srpskog književnog glasnika'', osnivač Društva za srpski jezik i književnost (1910), pokretač i urednik ''Priloga za književnost, jezik, istoriju i folklor'' (1921-1939). Zaslužan je za razvoj srpske nauke o književnosti; napisao je ''Pregled srpske književnosti''. U proučavanje književnosti uveo je biografski metod, koji je prihvatio od svojih učitelja Sent-Beva i Gaston Parisa. Po ugledu na njih, on je pisce ocenjivao prema književno-umetničkim merilima, a sadržinu i suštinu književnih dela objašnjavao je kroz biografiju njihovih pisaca.
Radoslav Medenica je objavio oglede: ''Naša i germanska narodna poezija; ''NJegoševa pisma na nemačkom''; ''Zmajev prevod Geteove 'Ifigenije' ''; ''Nastava nemačkog jezika u srbiji'' i ''Nemački izvor jedne Sterijine komedije''.
Lektor za nemački jezik na Filozofskom fakultetu, izuzetan poznavalac naše književnosti i kulture, Alojz Šmaus dao je prikaz ''NJegoševe 'Luče mikrokozma' '' i ogled ''Abstemijeve basne kod Dositeja Obradovića''. Zajedno sa Radoslavom Medenicom, Alojz Šmaus je izdavao časopis ''Prilozi proučavanju narodne poezije''. Takođe, preveo je četrnaest pripovedaka Ive Andrića i ''Gorski vijenac'' na nemački jezik.
Profesor nemačkog jezika i književnosti u Beogradu, Pero Slijepčević (1888-1964), objavio je, u ''Stranom pregledu'', ogled ''Narodna drama u današoj Nemačkoj''. NJegovu esejistiku odlikuje upućenost u predmet o kojem raspravlja, zatim, sklonost ka temenjnoj analizi i metodičnom izlaganju građe, gde Slijepčević daje poseban osvrt na kulturne vrednosti. Objavio je knjige: ''Budizam u nemačkoj literaturi'', ''Geteov značaj'', ''NJegoš kao umetnik'', ''Šiler u Jugoslaviji''.
Vladimir Ćorović (1885-1941) je u ''Stranom pregledu'' objavio tekst o nemačkom političaru i novinaru, Hermanu Vendelu (1884-1936). Ćorović, po obrazovanju istoričar, bavio se i istorijom književnosti, u okviru koje je objavio rad o Lukijanu Mušickom, koji je, ujedno, bio i njegova doktorska disertacija (1911). Kada je završio studije u Beču, kod Vatroslava Jagića, postao je profesor nacionalne istorije na Univerzitetu u Beogradu. Poznata je Ćorovićeva ''Istorija Jugoslavije'' (1933). U pomenutom članku o Vendelu, Ćorović se bavi Vendelovim prikazivačkim umećem, posdećajući nas da je on bio urednik i saradnik većeg broja socijalističkih listova. Herman Vendel je osnovao, 1921. godine, Nemačko-jugoslovensko društvo za kulturne veze, a bio je i počasni član Matice srpske. Objavio je knjige iz jugoslovenske istorije: ''Borba Jugoslovena za slobodu i jedinstvo (1925); ''Makedonija i mir'' (1919); ''Iz Jugoslovenskog Rizorđimenta'' (1920), koja, veoma konkretno, korespondira sa italijanskim pokretom za preporod i ujedinjenje.
O engleskoj književnosti najviše je pisao profesor engleskog jezika i književnosti na Univerzitetu u Beogradu, Vladeta Popović (1894-1951). On je objavio oglede: ''Laza Kostić prevodilac Šekspira'', ''Viljem Blejk''; ''O nekim sličnostima kod Miltona i NJegoša'', ''Kipling kao svetski pripovedač'', ''Bernard Šo kao dramatičar''. Napisao je sudiju ''Život i dela Vilijema Šekspira'' i preveo je ''Robinzona Krusoa''.
Engleski publicista i prijatelj našeg naroda, lektor za Engleski jezik na Beogrdskom univerzitetu, DŽems Vajls, objavio je, u ''Stranom pregledu'', ''Prepev posvete iz 'Gorskog vijenca' '' i ogled o Robertu Brauningu. DŽems Vajls je bio plodan prevodilac koji je pomogao da značajna dela iz naše književnosti upozna i engleska čitalačka publika. Preveo je na engleski: ''Gorski vijenac'', ''Prvi put s ocem na jutrenje'' i ''Smrt Smail-age Čengića''.
Svetislav Stefanović (1874-1944) se javlja, u ''Stranom pregledu'' sa ogledom: ''Epizoda o Ofi i Dridi u Beovulfu''. Poznato je da je Stefanović bio pesnik, esejista, dramatičar, prevodilac, lekar po struci, ali, u ovom ogledu, on istupa kao student, i veliki poznavalac, engleske i uporedne književnosti.
Ruskoj književnosti, u časopisu ''Strani pregled'', posvećen je manji broj ogleda. Jedan od njih je napisao A. Kizeveter, ''Tolstoj kao pisac istorijskog romana'', a drugi je napisao Aleksandar Pogodin (1872-1947), i taj ogled nosi naslov: ''Tolstoj kao dramatičar''. Pogodin je bio poznat kao književni istoričar koji je objavio: ''Istoriju ruske književnosti'' i ''Rusko-srpsku bibliografija od 1800-1925 godine'' u dva toma.
Najviše ogleda o italijanskoj književnosti objavio je Stanko Škerlj, i to: ''Goldonijeva tragikomedija La Dalmatina''; ''Jedan mletački pisac'' i ''Lauro de Bozis''. Škerlj je bio jedan od onih saradnika časopisa koji su bili profesori na Univerzitetu. On sam, bio je profesor za romansku filologiju na LJubljanskom univerzitetu. Uglavnom se bavio proučavanjem sintakse italijanskog jezika i istraživanjima u oblasti istorije italijanske književnosti i italijanske drame. Značajan doprinos u proučavanju italijanske književnosti ostvario je objavivši knjigu ''Italijanski u 100 lekcija''.
Miloš Đurić i Tadeuš Zelinjski objavili su po jedan ogled iz helenske književnosti i antropologije. Tadeuš Zelinjski, profesor Varšavskog univerziteta, objavio je ogled o ''Antičkom i modernom čoveku'', dok je Miloš Đurić (1892-1967) predstavio ''Sapfu i etiku njene partenofilije''. Predan estetičar, filozof, esejista i prevodilac, profesor filozofije i klasične filologije na Filozofskom fakultetu u Beogradu, Miloš Đurić, proučavao je, u svojim radovima, delovanje i uticaj etičkog i estetskog na umetnički i duhovni razvoj čoveka.
Povodom češke i rumunske književnosti, oglede su pisali: Jovan
Kršić, ''Savremena češka lirika''; Lazar Knežević, ''Juzef Bohadan Zaleski'' i Nikola Jorga (1871-1940) članke: ''Rumuni u doba Dositija i Vuka'', i ''Savremena rumunska književnost''.
Poseban osvrt na prevode naših ili stranih književnih dela, kao i razmatranja na temu nastave jezika, pisali su: Velibor Jonić, ''Nastava živih jezika u nas''; Etien Loran, ''Povodom spornih mesta u prevodima''; Bogdan Popović, ''Sporna mesta u prevodima'', ''Interpunkcija u srpskim narodnim pesmama''; Pavel Brežnik, ''Engleski prevodi sa slovačkog'', ''Skraćivanje naziva na početna slova''; Paulina Lebl Albala, ''Srpski prevodi s francuskog''.
Zanimljivo je istaći da se Isidora Sekulić, iako vredan esejista i književnik, javlja u ''Stranom pregledu'' sa samo jednim člankom: ''Iz istorije jedne čuvene izreke'', objašnjavajući kakvo je poreklo sentence: ''Svet nikada ne postoji, on se jednako rađa i umire''.
Božidar Kovačević je objavio interesantne oglede: ''Osnivanje Akademije u Iliriji'' i ''Pisma kneza Antuna Sorta''. Kovačević je bio književnik, naučni saradnik Srpske akademije nauka, urednik književnih časopisa i nekoliko edicija. Takođe, veoma je značajan njegov rad na prevodu Puškinovih dela. Kao esejista, Kovačević je pokušavao da nađe dublji smisao veličine i značaja određenog pisca i dela, obraćajući posebnu pažnju na njihov uticaj u srpskoj kulturi, dok se u poeziji javio kao začetnik modernizma (''Alfe mojih duša'' i ''Grč madenstva'' su zbirke pesama iz prve faze; ''Viđenje dijaka Božidara'' i ''Razvigor'' su zbirke pesama iz druge faze, koja je zrelija, i u kojoj se oseća uticaj narodnog melosa).
''Strani pregled'' u ogledalu štampe XX veka
Na koricama drugog broja ''Stranog pregleda'' (juni, 1927.), pisalo je: ''Tako smo i mi dobili jedan čisto književno-kritički pregled, i odmah, takav da se može jednačiti sa sličnim pregledima na strani.'' Takav osvrt na rad časopisa ''Strani pregled'', objavljen je u časopisu ''Vreme'', 5. aprila, 1927. godine. Zatim, slede osvrti ostalih časopisa koji su bili zainteresovani za koristan posao koji je na sebe uzeo ''Strani pregled''. Tako, ''Književni sever'', 1. maja, 1927. godine, piše: '' 'Strani pregled', vezuje nas za intelektualni život Zapada, dajući bogatstvo interesantnih priloga koji se posredno i neposredno odnose na nas. Za prijatelje književnosti i nastavnike živih jezika neophodno potrebna edicija''. Potom, ''Srpski književni glasnik'', 1. maja, 1927. godine, objavljuje: ''Taj široki i potrebni posao započet je solidno ovom sveskom'''. Ipak, najveću pohvalu ''Stranom pregledu'' napisao je časopis ''Brodar'', u broju za maj i juni, 1927. godine: ''Bogat i raznovrstan, već prvi broj obećava znatnu budućnost ovom korisnom časopisu. Znajući da među svojim čitaocima ima mnogo njih koji poznaju strane jezike i književnosti, ''Brodar'' najtoplije preporučuje ovaj odlično uređeni časopis, koji čini čast našoj zemlji i njenoj književnosti.''
U broju za mart-juni, za 1928. godinu, uredništo ''Stranog pregleda'' na prvoj unutrašnjoj korici, štampa sledeće: ''Prijatelji lista mole se da se svojski zauzmu za njegovo širenje. Kao što se može videti i iz ovog broja odziv štampe o ''Stranom pregledu'' je vrlo povoljan.'' Tu se, prevashodno, misli na časopise: ''Narodni dnevnik'', ''Revue des Balkans'', ''Zapisi'' i ''Literaturblatt''.
Treba istaći da su, u vreme kada je izlazio časopis ''Strani pregled'', u periodu od 1927. do 1937. godine, u oblasti prosvete i školstva, prilike u zemlji bile dosta nepovoljne. U Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca 1931. godine, bilo je oko 40% nepismenih ljudi, i većinom su to bile žene. U nekim, ekonomski zaostalim krajevima, udaljenijim od prestonice, nepismenih je bilo više od 80%. U obaveštenju Ministarstva za prosvetna pitanja, stajalo je da je bilo obavezno pohađanje samo četvorogodišnje osnovne škole.
U tom periodu, u zemlji su postojala tri univerziteta: u Beogradu, Zagrebu i LJubljani. Štampa je postizala napredak, mada još uvek nije mogla da dostigne kvalitet kakav je imala štampa u većim evropskim zemljama. Iz tog razloga, teba napomenuti da časopis ''Brodar'' nije pogrešio kada je ''Strani pregled'' stavio u ravan sa ostalim evropskim časopisima te vrste, po kriterijumima koje je poštovao, ali i po književnoj i kulturnoj misiji koju je ostvarivao.
Iz svega što je do sada rečeno o časopisu, možemo konstatovati da je uredništvo časopisa, zajedno sa vlasnikom i saradnicima, pokrenulo književno-teorijski časopis, ''Strani pregled'' kako bi podstaklo napredovanje domaće kritičke misli o ostalim evropskim književnostima. Namera da se profesori evropskih jezika i književnosti, kulturni radnici, napredni studenti i đaci, zainteresuju za intertekstualne veze između domaće i stranih književnosti, za posredne ili neposredne veze naše i evropske kultre, ostavrena je u ovom časopisu. Stilski sređeni, sadržajno bogati, naučno potkrepljeni, ogledi, prikazi, prevodi i beleške, govore u prilog tome.
Veliki broj obrazovanih saradnika, uglavnom univerzitetskih profesora, i čitaoca časopisa bio je u neposrednom kontaktu sa uredništvom koje ih je redovno obaveštavalo o načinu nabavke samog časopisa, o novim kritičkim radovima ili knjigama koje su izašle, i uopšte, o dešavanjima vezanim za sam časopis. Na taj način, ''Strani pregled'' je stekao ugled ozbiljnog, doslednog, dobro koncipiranog i, iznad svega, korisnog časopisa.
Jelena Đukić
|
|
